Kutup Filmleri

19 Nisan 2006 Çarşamba - 00:00

Sinemanın zenginliğinden doğmuş bir alt-türü daha sizlere sinemasal'laştırmadan edemedik: kutup filmleri... Mekanın farklılığından, barındırdığı farklı kültürlerden ve gizeminden etkilenerek oluşmuş bu türü filmler boyu inceledik.


Kutupların En Çekicilerini Belgeseller Kaçırmaz

 

Görsel ortamın ve doğal hayatın benzersizliği nedeniyle; kutuplarda, buzullarda ve karla kaplı dağlarda geçen gerek belgesel, gerekse kurmaca dalında birçok film bulunuyor. Kurmaca filmler; küçük bir kısmı söz konusu bölgelerde geçen filmler ve tamamına yakını kutupları/buzulları/karlı dağları mesken edinen filmler olarak kendisini gösteriyor. Belgeseller de; doğal hayata dair olan (Eskimo yaşantısı, fokların doğal hayatı vb.) ve olmayan (keşif amaçlı çalışmalar, kurtarma harekâtları vb.) filmler olarak...

Belgeseller genelde; kendine has soğuk bölgeleri özellikle de buzdağlarını evi edinmiş hayvanları ele alıyor. Katil balinalar, kutup ayıları, foklar, ayı balıkları ve penguenler; IMAX'ten National Geographic'e, bağımsız belgeselcilerden Discovery Channel'a kadar uzanan geniş bir spektrumda en çok konu edinilen canlılardır. Bu hayvanlara dair yapılan belgesellerin DVD'leri ve video kasetleri, yurt dışında, ciddiye alınabilecek satış rakamlarına ulaşmaktadır. Benzer yapıdaki bazı belgeseller önemli ödüller almış, en iyi-filmler listelerine girmeyi başarmışlardır.


Örneğin geçtiğimiz aylarda Oscar'da en iyi belgesel heykelciğini kapan İmparatorun Yolculuğu; altı ile sekiz hafta bir şey yemeden bekleyen baba penguenleri, çocuğuna zamanında yiyecek götüremezse ölmesine sebep olacak anne penguenleri ve hayatları Antarktika'nın derin sularına ve yiyecek kaynaklarına ulaşmak için yüzlerce kilometrelik yürüyüşe bağlı küçük penguencikleriyle, dayanışmanın, aile kavramının, mücadelenin, zaferin ve hüsranın şiirini yazan sağlam bir belgeseldir. 








 

İmparatorun Yürüyüşü'nün; Robert J. Flaherty?nin 1922 tarihli, sinema tarihinin bilinen ilk uzun-metrajlı insanbilim/antropoloji belgeseli Nanook of the North?unun insanlar üzerinden anlatmaya çalıştığı fikirleri geliştirdiği ve teknoloji sorgulamasından arındırdığı söylenebilir. Eskimo Nanook?un bir yıllık hikayesi; balıkçılık, avcılık ve kutup hayatı üzerine bir söylemden hareketle modernizmi ve yan etkisi teknolojiyi sorgulamak üzerine kurulmuştur.

 

Buzullarda Herşey Olabilir

 

Kurmaca filmlere baktığımızda ise buzullarda ve karlı dağlarda geçen birçok kurmaca film görüyoruz. Bunların bir kısmı, tıpkı bu hafta gösterime girecek Kutup Macerası?nda olduğu gibi hayvanları temel almaktadır. Richard Harris?in oyunculuk adına döktürdüğü Orca/Katil Balina, Beyaz Diş?in eski ve yeni versiyonları gibi. Çizgi film ve animasyonlar da bu bölgelerin şahsına münhasır özelliklerinden yararlanmak istemişlerdir. Şu an gösterimde bulunan Buz Devri 2 (ve eski versiyonu), buzul çöllerinin yarattığı izolasyonu ve bu izolasyonun yarattığı acizliği kullanarak bir tür dramatik yapı inşa etmiştir.

Karla buzla kaplı bölgelerdeki teknolojiden ve medeniyetten soyutlanma hali o kadar çekici bir sinemasal öğedir ki, sayısız filmde kullanılmıştır. Kıymeti çok geç anlaşılan Dağcı (Cliffhanger), unutulmaz açılış sahnesiyle Dikey Limit(Vertical Limit) ve Kutup Macerası, aynı sinemasal çizginin üzerinde yer alan aksiyon kökenli örneklerdir.


İzolasyonu, izolasyonun yarattığı klostrofobiyi ve bu ıssız topraklardaki yüksek keşif olasılığını kullanan ikinci tür örnekler ise gerilim yüklü The Thing From Another World (bu filmin canavarlı fantastik filmler adlı bir alt-tür başlattığını söylemek mümkün) ve başarılı yeniden-çevrimi Şey (muhtemelen Kurt Russell?ın başrolde oynadığı en iyi film)’dir. Dramatik ve bilimsel yönü ağır basan 1984 tarihli Iceman?i de aynı kavram çerçevesine oturtmak mümkün.


Himalaya'lar ve Alp'ler gibi yüksek dağlardaki keşif filmlerine; fantastik korku türünde iyi bir örnek olan Abominable Snowman ve tarifi mümkün olmayan bir türe mensup, muhteşem görsel dokusuyla ve hikayesiyle belleklere çakılıp kalan Lost Horizon örnek verilebilir.

 

Kutupların Gizemli Filmleri

Kar fırtınalarıyla, yalnızlığın süreklilik haliyle, uzun ve sessiz saatlerle kendiliğinden oluşan gerilimi, bambaşka bir hikayenin öğesi olarak kullanan filmler de vardır. Gizemli polisiye film D-Tox, Kubrick'in -en iyi Stephen King uyarlamalarından biri sayılan- filmi The Shining, olası bir felaketi esas alan inandırıcı senaryosuyla Yarından Sonra (Day After Tomorrow), düşsel açılışıyla Amerikan Rüyası (Arizona Dream), Stephen King romanından uyarlanan Düşkapanı karlarla kaplı alanları farklı bir hikayenin küçük bir yan öğesi olarak kullanmaktadırlar.


Batı kültüründe kutupta yaşadığını esas alınan Noel Baba filmleri de, kaçınılmaz olarak karlı bölgeleri, ıssız buzulları göstermek durumunda kalmıştır. Çizgi film olsun normal film olsun, hemen her türlü Noel Baba filmi, kutup sahnesi ya da en azından karlarla kaplı ormanlar, dağlar, şehirler içermektedir. Geçen sene gösterime giren ve performans yakalama tekniğini kullanan Kutup Ekspresi gibi?


Arktika'yı, Antarktika'yı, İzlanda'yı, Kanada'yı, kutupları, karlı dağları, buzulları, kar fırtınalarını kullanan filmler içinde, sıfırın altında onbeş-yirmi dereceye varan soğuğun ve beş saatin altına inen gün ışığının ilginç etkileriyle şekillenen iki filme daha değinmekte yarar var: ?Kaybeden nedir, kimdir? sorusunun sözlük karşılığı olan 101 Reykjavík ve Pacino'nun çağının en büyük oyuncularından biri olduğunu ispatlayan Insomnia.


Yazıya konu olan özellikleri taşıyan filmlerden en iyisi ise, bir tarafın komünizm öteki tarafın kapitalizm korkusu yaşadığı soğuk savaş dönemini, ?soğukta savaş? metaforuyla mimleyen, 1968 tarihli ve John Sturges imzalı  Ice Station Zebra. Kuzey Kutbu'nda geçen ve Alistair MacLean?in romanından uyarlanan filmin dönemin paranoyasını yansıtmaktaki başarısı bir yana, oyuncuları Rock Hudson?ın ve Ernest Borgnine?nin unutulmaz performanslarıyla göz doldurması, filmi gelmiş geçmiş en iyi soğuk-savaş filmlerden biri haline getiriyor.


Görüldüğü gibi sinema tarihinde; kutuplarda, buzullarda ve karla kaplı ıssız yerlerde geçen birçok film var. Bu hafta vizyona girecek olan Kutup Macerası da Disney'in Kar Köpekleri?ni, London?ın White Fang?ını ve bazı sahneleriyle Dikey Limit'i andıran yapısıyla ortamın benzersiz özelliklerini başarıyla kullanan bir film. Meraklısına tavsiye olunur?


Ertan Tunç
Yorumları gör

Yorumlar

En Popüler Fragmanlar
Exists - Orijinal Fragman
Miss Meadows - Orijinal Fragman
Outcast - Orijinal Fragman
Hector and the Search for Happiness - Orijinal Fragman 2
Annabelle - Orijinal Fragman (2)
Nightcrawler - Orijinal Fragman (2)
Tüm fragmanları görüntüle