Buruk Noel - Beyazperde.com eleştirisi : Almodóvar'ın aynadaki yansıması!

Bir yönetmenin yaratma sancısı, kayıplarla baş etme biçimi ve sinemanın değişen dünyasına dair kişisel bir hesaplaşma… Pedro Almodóvar, Buruk Noel’de bu kez yalnızca karakterlerini değil, kendi hikâye anlatıcılığını da sorguluyor.

Pedro Almodóvar sinemasında hiçbir duygu tek başına yaşanmaz. Acının yanında mizah, yasın içinde arzu, kaybın ortasında hayatın tuhaflığı vardır. Renklerin, müziğin, kadınların ve birbirine dolanan hayatların oluşturduğu bu sinema evreninde yönetmen, yıllardır insan ruhunun en karmaşık odalarına girmekten çekinmedi. Ancak Buruk Noel (Amarga Navidad / Bitter Christmas), bu kez kamerasını biraz daha farklı bir yere çeviriyor: Kendi mesleğine, üretme biçimine ve hikâye anlatma ihtiyacına.

Bir Film

Filmin merkezinde Bárbara Lennie'nin canlandırdığı Elsa bulunuyor. Annesinin ölümünün ardından yasını gerektiği gibi yaşayamayan, hayatına kaldığı yerden devam etmeye çalışan Elsa, bir reklam yönetmenine dönüşmüş eski bir bağımsız sinemacı. Bastırdığı duygular zamanla fiziksel ve ruhsal sorunlara dönüşürken kendisini bir kaçış yolculuğunda buluyor. Lanzarote'ye yaptığı bu yolculuk, görünürde bir uzaklaşma olsa da aslında kayıpla yüzleşmenin başka bir biçimi.

Fakat Almodóvar, Elsa'nın hikâyesini tek başına bırakmıyor. Karşımıza Leonardo Sbaraglia'nın canlandırdığı Raúl çıkıyor. Elsa'nın yaşadıklarını kaleme alan Raúl, kendi yaratıcı tıkanıklığıyla mücadele eden bir yönetmen. Çevresindeki insanların hayatlarını, acılarını ve ilişkilerini senaryosuna dahil ettikçe gerçeklikle kurmaca arasındaki mesafe giderek belirsizleşiyor.

İşte filmin asıl ilginç tarafı burada başlıyor.

Bir başkasının acısı, sanatçının hikâyesine dönüşebilir mi?

Bir yönetmen, yakınındaki insanların yaşadıklarını filme aktarırken nerede durmalıdır? Gerçek hayatta karşılığı olan bir travma, kurmacanın içinde etkileyici bir sahneye dönüştüğünde geride kalan kişinin hikâyesi kime ait olur? Almodóvar, bu soruları yalnızca karakterleri üzerinden tartışmıyor; kendi sinemasının yıllardır beslendiği kaynakları da bu sorgulamanın içine dahil ediyor.

Çünkü yönetmenin filmlerinde hayatın kendisi her zaman güçlü bir esin kaynağı oldu. Aile ilişkileri, kadınların görünmeyen mücadeleleri, annelik, ölüm, aşk, cinsellik ve geçmişin bugüne bıraktığı izler… Bütün bu temalar Almodóvar'ın sinemasını tanımlayan unsurlar. Şimdi ise yönetmen, bu malzemeyi kullanmanın anlamını ve sınırlarını yeniden düşünmeye davet ediyor.

Almodóvar'ın aynadaki yansıması

Acı ve Zafer (Pain and Glory) ile kendi geçmişine, çocukluğuna ve hastalıklarına daha doğrudan yaklaşan Almodóvar, Buruk Noel'de farklı bir anlatım tercih ediyor. Bu defa kendi iç dünyasını temsil eden bir karakter yaratıyor ve onu yaratıcı bir çıkmazın içine yerleştiriyor. Raúl'un yaşadığı kriz, yalnızca bir senaryo yazma meselesi değil; yıllar boyunca hikâyeler üretmiş bir insanın hâlâ anlatacak bir şeyi olup olmadığını kendisine sorması.

Bu yönüyle film, yönetmenin kariyerine dönüp baktığı bir nostalji çalışması olmaktan çok, bugünkü konumunu anlamaya yönelik bir yüzleşme niteliği taşıyor. Yaş almak, değişen üretim koşulları, yaratıcılığın sınırları ve geçmişteki başarıların gölgesinde yeni bir şey söyleme çabası filmin arka planında sürekli hissediliyor.

Almodóvar'ın sinemasına aşina olanlar için tanıdık bir dünya var karşımızda. Kadın karakterler, karmaşık ilişkiler, kayıplar, aile bağları ve güçlü duygusal geçişler… Ancak bu kez bütün bu unsurların üzerinde hafif bir yorgunluk dolaşıyor. Yönetmen, kendi sinemasının alışıldık dilini kullanırken aynı zamanda bu dilin ne kadarını hâlâ dönüştürebildiğini de tartışmaya açıyor.

Sinema mı, içerik mi?

Filmin dikkat çekici meselelerinden biri de sinema sektörünün geçirdiği dönüşüm. Raúl ve Elsa üzerinden kurulan yönetmenlik tartışması, yalnızca bireysel bir meslek krizine işaret etmiyor. Dijital platformların, algoritmaların ve değişen izleme alışkanlıklarının sinemanın üretim biçimini nasıl etkilediği de anlatının önemli parçalarından biri.

Almodóvar burada kolaycı bir teknoloji karşıtlığına sığınmıyor. Asıl derdi, sinemanın bir sanat üretimi olmaktan çıkarak ölçülebilir, sınıflandırılabilir ve hızla tüketilebilir bir ürüne dönüşmesi. Bir yönetmenin kendi anlatısını kurma özgürlüğü, izlenme rakamlarının ve platform beklentilerinin arasında ne kadar korunabilir?

Sinema salonlarının ortak bir deneyim yarattığı yıllardan gelen Almodóvar için bu dönüşümün kişisel bir ağırlığı olduğu açık. Çünkü onun kuşağındaki yönetmenler için film yapmak, yalnızca bir hikâyeyi tamamlayıp izleyiciye sunmak değildi. Bir dünya kurmak, seyircinin hafızasında yer açmak ve sinemayla kalıcı bir ilişki oluşturmak anlamına geliyordu.

Bugün ise filmler giderek daha büyük bir içerik akışının parçalarına dönüşüyor. Yönetmen de bu akışın içinde kendi sesini korumaya çalışıyor.

Müziğin söylediği yerde kelimeler susuyor

Almodóvar'ın sinemasını yalnızca görüntüler ve hikâyeler üzerinden değerlendirmek eksik kalır. Müzik, onun anlatı dünyasında her zaman başlı başına bir karakter gibi var oldu. Buruk Noel de bu geleneği sürdürüyor.

Filmin adını aldığı Chavela Vargas'ın Amarga Navidad şarkısı, yalnızca anlatıya eşlik eden bir müzik seçimi değil. Geçmişin, kaybın ve özlemin duygusal karşılığını taşıyor. Ardından Amaia'nın seslendirdiği Las Simples Cosas ile film, düşünsel tartışmalarının ötesinde çok daha yalın bir duygu alanına geçiyor.

Alberto Iglesias'ın müzikleri de bu atmosferi besleyen önemli unsurlardan biri. Almodóvar'la uzun yıllara yayılan işbirliği, filmin duygusal katmanlarını görünür kılıyor. Bazen bir bakışın, bazen bir sessizliğin anlatamadığını müzik tamamlıyor.

Tam da bu noktada yönetmenin sinemasının neden hâlâ karşılık bulduğunu anlıyoruz. Çünkü bütün biçimsel arayışların ve entelektüel tartışmaların sonunda seyirciyle kurduğu ilişkiyi duygular üzerinden sürdürebiliyor.

Kusursuz değil, ama samimi

Buruk Noel, Almodóvar'ın en bütünlüklü ya da en çarpıcı filmlerinden biri olmayabilir. Anlatının zaman zaman dağılması, karakterlerin hikâyeleri arasındaki geçişlerin aynı duygusal yoğunluğu koruyamaması ve bazı meselelerin yeterince derinleşmeden bırakılması filmin tartışmaya açık yanları.

Özellikle Acı ve Zafer'deki güçlü kişisel anlatımın ardından bu film, daha parçalı ve mesafeli bir yapı sunuyor. Ancak bu tercihin kendisi de filmin temel meselesiyle birlikte düşünülebilir. Belki de Almodóvar bu kez seyircisine kusursuz bir hikâye anlatmaktan ziyade, hikâye anlatmanın kendisinin ne anlama geldiğini düşündürmek istiyor.

Bir sanatçı geçmişte yarattığı dünyanın dışına çıkabilir mi? Yıllar içinde geliştirdiği anlatım biçimini terk etmeden yenilenebilir mi? Yoksa insan, ne kadar farklı hikâyeler anlatırsa anlatsın, dönüp dolaşıp kendi hayatının aynı sorularıyla mı karşılaşır?

Buruk Noel bu soruların hepsine yanıt vermiyor. Zaten filmin değerini de biraz burada aramak gerekiyor. Almodóvar, kendisini tekrar etme ihtimalinin farkında olan bir yönetmen olarak kendi sinemasını yeniden masaya yatırıyor.

Ve belki de yıllardır anlattığı hikâyelerin ardından ilk kez, anlatmaya devam etmenin kendisi üzerine bir film yapıyor.

Çünkü sinema değişebilir, izleyici başka mecralara yönelebilir, üretim biçimleri dönüşebilir. Fakat bir yönetmenin dünyaya bakma biçimi, bütün bu değişimlerin ortasında hâlâ anlatacak bir şey bulmasını sağlayabilir.

Pedro Almodóvar, Buruk Noel ile bize yeni bir sinema dili vaat etmiyor. Bunun yerine, yıllardır içinde yaşadığı sinema dünyasına biraz daha uzaktan bakmayı deniyor. Ve bu bakışın içinde, bütün kusurlarına rağmen, hâlâ anlatmak isteyen bir yönetmenin samimiyetini buluyoruz.