Sinemasında toplumsal meseleleri her zaman bireysel hikayeler ve insan ilişkileri üzerinden ele alan yönetmen Biket İlhan, yeni filmi Tatlı Maya ile izleyiciyi küçük bir mahalle fırınının sıcaklığına davet ediyor. Farklı geçmişlerden ve kültürlerden gelen kadınların yollarının kesişmesiyle şekillenen film, başlangıçta yalnızca bir yardım eli uzatmak gibi görünen bir karşılaşmanın zamanla karşılıklı bir dayanışmaya ve iyileşme sürecine dönüşmesini odağına alıyor.
Antalya Altın Portakal ve Boğaziçi Film Festivali gösterimlerinin ardından yönetmen Biket İlhan ile bir araya gelerek Tatlı Maya’nın mutfağına girdik. Platoda sıfırdan kurulan fırının görsel dünyasından senaryonun geçirdiği dönüşüme, başrol oyuncularıyla kurduğu yaratıcı diyalogdan bir arada yaşama kültürüne dair sinemasal yaklaşımına kadar filmin tüm katmanlarını konuştuk.
Tatlı Maya büyük ölçüde küçük bir fırının çevresinde şekilleniyor. Üstelik bu mekan, karakterlerin birbirleriyle kurdukları ilişki değiştikçe farklı anlamlar kazanıyor. Hikayenin önemli bir bölümünü bu kadar sınırlı bir alanda anlatmak, yönetmen olarak size nasıl olanaklar sundu? Fırının görsel dünyasını nasıl oluşturdunuz?
Fırın benim için filmin çok önemli bir parçasıydı. Çünkü bu kadınlar orada bir araya geliyor, birbirlerini tanıyor, zamanla birbirlerine güvenmeye başlıyorlar. Dışarıda yaşanan bütün zorluklara rağmen, orada kendilerine ait bir dünya kuruyorlar. O yüzden fırının da seyirciye bu duyguyu vermesini istedim.
Filmi platoda çektik. Sanat yönetmenimiz Natali Yeres’le birlikte fırını sıfırdan oluşturduk. Bu bizim için bir avantajdı, çünkü mekanı istediğimiz gibi düzenleyebildik. Hem gerçek bir mahalle fırını gibi görünmesini hem de kadınların orada yaşadıkları hayatı hissettirmesini istedik. Böyle küçük bir mekanda çalışmanın güzel tarafı, oyuncuların birbirleriyle ilişkilerine daha fazla yoğunlaşabilmeniz.
Filmin merkezinde Nazan ve Rana’nın karşılaşması var. Ancak bu ilişki, zaman içinde yardım eden ve yardım alan iki insanın ilişkisinden çok daha farklı bir yere evriliyor. İki karakter arasındaki bu değişimi anlatırken özellikle hangi noktalara dikkat ettiniz?
Nazan başlangıçta Rana’ya yardım etmek istiyor. Çünkü karşısında hamile, zor durumda olan genç bir kadın var. Onu o halde bırakmak istemiyor. Ama sonra görüyoruz ki Rana da Nazan’ın hayatında önemli bir yer edinmeye başlıyor. Zamanla aralarında bir yakınlık oluşuyor ve aslında ikisi de birbirine iyi geliyor.
Ben burada özellikle iki kadının birbirini anlamasını önemsedim. Çünkü hayatta da böyle değil mi? Bazen hiç tanımadığınız, belki normalde yolunuzun kesişmeyeceği biriyle çok yakın olabiliyorsunuz. Rana’nın Suriyeli olması, Nazan’ın başka bir hayatın içinden gelmesi elbette önemli ama sonuçta ikisi de insan. İkisinin de dertleri, korkuları, ihtiyaçları var. Ben biraz da bunu göstermek istedim.
.
Ayça Bingöl, Cansu Tosun ve Suna Yıldızoğlu’nu aynı hikayede buluşturuyorsunuz. Birbirinden farklı oyunculuk deneyimlerine ve ifade biçimlerine sahip bu üç isimle çalışırken nasıl bir yönetmenlik yaklaşımı benimsediniz? Karakterlerin oyuncuların yorumlarıyla dönüşmesine ne kadar alan açtınız?
Her oyuncunun kendine göre bir çalışma biçimi, karaktere yaklaşımı var. Yönetmen olarak benim için önemli olan, oyuncunun karakteri gerçekten anlaması ve benim anlatmak istediğim hikayeyi de doğru kavraması. Ondan sonra birlikte çalışarak o karakteri geliştiriyorsunuz.
Ayça ve Cansu, oyunculuklarını çok beğendiğim isimlerdi. İkisinin de bu karakterlere çok uygun olduğunu düşündüm. Suna’yla ise çok eskilere dayanan bir dostluğumuz var. Daha önce de birlikte çalışmıştık, birbirimizi iyi tanıyoruz. Üçü de karakterlerine kendi yorumlarını kattılar. Ben oyuncularımın fikirlerini dinlerim, önerilerine açığımdır. Elbette her öneri filme uymayabilir ama bazen oyuncunun düşündüğü küçücük bir şey bile bir sahneyi çok daha güzel hale getirebiliyor.
Tatlı Maya’nın hikayesinde birkaç farklı karakterin hayatı bir araya geliyor. Böyle bir anlatıda her karakterin kendi hikayesini koruması, ama aynı zamanda filmin bütününün de dağılmaması gerekiyor. Senaryo üzerinde çalışırken ve filmi çekmeye hazırlanırken sizin için en önemli konu neydi?
Benim için önemli olan, bu kadınların yalnızca birbirleriyle ilişkilerini değil, kendi hayatlarını da anlatabilmekti. Çünkü her birinin ayrı bir geçmişi, yaşadıkları ve hayattan beklentileri var. Bir araya geldiklerinde de bunları beraberlerinde getiriyorlar. Seyircinin onları tanımasını, neden öyle davrandıklarını anlayabilmesini istedim.
Senaryo üzerinde de bu konuya dikkat ettik. İlk çalışmaları Nazlı Pınar Ünlü ile birlikte yapmıştık. Daha sonra Nihan Belgin senaryoyu yeniden ele aldı. Karakterlerin hikayelerini, aralarındaki ilişkileri ve hikayenin dramatik yapısını yeniden kurguladı. Böylece senaryo ilk halinden oldukça farklı bir noktaya geldi. Bütün bu farklı hayatları bir araya getirirken her karaktere yeterince yer vermeye ve hikayenin bütünlüğünü korumaya çalıştık. Sonuçta çekimlere başladığımızda, karakterleri ve hikayesiyle yapmak istediğimiz filme uygun bir senaryomuz vardı.
Tatlı Maya farklı kültürlerden gelen kadınların aynı yaşam alanında bir araya gelmesini anlatıyor. Sizin filmlerinizde de toplumsal meseleler çoğu zaman bireysel hikayeler üzerinden görünür hale geliyor. Bu filmde göç, aidiyet ve bir arada yaşama meselesine karakterlerin gündelik ilişkileri üzerinden yaklaşmayı neden tercih ettiniz?
Ben her zaman toplumsal meseleleri insanların hayatları üzerinden anlatmayı tercih ettim. Çünkü yaşadığımız sorunların, toplumdaki değişimlerin insanları nasıl etkilediğiyle ilgileniyorum. Tatlı Maya’da da farklı kültürlerden, farklı geçmişlerden gelen kadınların hikayesini anlatıyoruz. Aslında bu topraklarda farklı kültürlerin bir arada yaşamasının çok uzun bir geçmişi var. Bugün ise birbirimizi anlamakta, birlikte yaşamakta giderek daha fazla zorlandığımızı düşünüyorum.
Göç meselesi de bugün hepimizin hayatında olan bir gerçek. Ama bazen bu konuları konuşurken insanların kendisini unutuyoruz. Oysa herkesin bir hayatı, ailesi, yaşadığı zorluklar var. Ben bu filmde büyük toplumsal tartışmalardan çok, insanların günlük hayatlarında birbirleriyle nasıl ilişki kurduklarını göstermek istedim. Çünkü farklılıklarımız olsa da bir arada yaşayabilmenin yollarını bulmamız gerektiğine inanıyorum.
.
Tatlı Maya’yı bugüne kadar çektiğiniz filmler arasında nasıl konumlandırıyorsunuz? Yönetmenlik yolculuğunuz boyunca ele aldığınız hikayeler değişse de sinemaya bakışınızda süreklilik gösteren temel meseleler olduğunu düşünüyor musunuz?
Aslında dönüp baktığımda filmlerimin birbirinden çok farklı hikayeler anlattığını görüyorum. Farklı dönemlerde, farklı insanların hayatlarını ele aldım. Ama hepsinde ortak bir şey var, o da insan. İnsanın yaşadığı toplumla ilişkisi, karşılaştığı sorunlar, duyguları benim için hep önemli oldu. Yıllar içinde değişik hikayeler anlatmış olsam da sinemaya bakışımın çok değiştiğini düşünmüyorum.
Tatlı Maya’da belki biraz daha gündelik hayatın içinden, daha sıcak bir hikaye anlatmak istedim. Birbirinden farklı üç kadının yollarının kesişmesiyle başlayan bir hikaye bu. Onların birbirlerine destek olmalarını, zamanla birbirlerinin hayatında yer edinmelerini anlatıyoruz. Ben hala insanların birbirleriyle kurdukları ilişkilerin çok şey değiştirebileceğine inanıyorum. Tatlı Maya da benim sinemamda bu düşüncenin bir devamı oldu.
Tatlı Maya, Antalya Altın Portakal Film Festivali’ndeki dünya prömiyerinin ardından Boğaziçi Film Festivali’nde de seyirciyle buluştu. Filmin ilk kez izleyici karşısına çıktığı bu gösterimler sizin için nasıl bir deneyimdi? Seyircilerle bir araya gelmek, filmi sizin de farklı bir gözle değerlendirmenize neden oldu mu?
Bir filmi tamamladıktan sonra seyirciyle buluşturmak her zaman ayrı bir heyecan. Çünkü siz filmi yaparken her sahnesiyle, her ayrıntısıyla uzun süre uğraşıyorsunuz. Ama seyirci o hikayeyi ilk kez görüyor ve sizin belki de hiç düşünmediğiniz yerlerden bakabiliyor. O yüzden ilk gösterimler benim için her zaman çok özeldir.
Antalya’da çok güzel bir gösterimimiz oldu. Özellikle kadın seyircilerin karakterlerle güçlü bir bağ kurduğunu görmek beni mutlu etti. Gösterim sonrasında da güzel tepkiler aldık. Ardından Boğaziçi Film Festivali’nde seyirciyle buluştuk. Orada da film üzerine konuşma fırsatımız oldu. Bir yönetmen olarak bu buluşmaları çok önemsiyorum. Çünkü bazen seyircinin bir sahneye ya da karaktere verdiği tepki, sizin de o filme başka bir açıdan bakmanızı sağlayabiliyor.